Phản ứng đầu tiên của nhiều người là nghĩ đến các yếu tố như ô nhiễm không khí và hút thuốc. Tuy nhiên, một số chi tiết bị bỏ qua trong chế độ ăn uống hàng ngày của chúng ta cũng đang dần tích lũy các nguy cơ. Đặc biệt, nhiều người nghĩ rằng bảo quản thực phẩm trong tủ lạnh sẽ giúp thực phẩm an toàn hơn, nhưng họ không biết rằng một số thực phẩm sẽ trở nên kém an toàn hơn nếu để bên ngoài quá lâu.
Trước hết, cần phải làm rõ rằng các vấn đề về phổi không phải do một yếu tố duy nhất gây ra, mà là kết quả của sự tích lũy lâu dài của nhiều yếu tố khác nhau.
Hút thuốc, ô nhiễm không khí và tiếp xúc nghề nghiệp là những nguyên nhân đã được biết đến. Tuy nhiên, một số thực phẩm được đun nóng nhiều lần, bị hư hỏng hoặc bị nhiễm bẩn cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ bằng cách làm tăng mức độ viêm nhiễm và ảnh hưởng đến chức năng miễn dịch.
Nói cách khác, tủ lạnh không phải là “nơi trú ẩn an toàn”; nó chỉ làm chậm quá trình biến đổi của thực phẩm và không thể ngăn chặn mọi vấn đề xảy ra.
Tiếp theo, chúng ta hãy xem xét một tình huống rất phổ biến: thức ăn thừa đã nấu chín. Nhiều gia đình cất thức ăn thừa vào tủ lạnh và hâm nóng lại vào ngày hôm sau hoặc thậm chí là ngày hôm sau nữa. Mặc dù điều này có vẻ vô hại, nhưng xét về khía cạnh dinh dưỡng và an toàn, cách làm này không lý tưởng.
Mặc dù làm lạnh làm chậm sự phát triển của vi khuẩn trong thực phẩm đã nấu chín, nhưng nó không ngăn chặn hoàn toàn. Điều này đặc biệt đúng đối với các thực phẩm giàu protein như thịt và cá, dễ bị phân hủy trong quá trình bảo quản, tạo ra các chất như nitrit.
Dữ liệu thử nghiệm gần đây cho thấy thịt nấu chín được bảo quản hơn 48 giờ có hàm lượng nitrit tăng lên đáng kể. Việc tiêu thụ chất này lâu dài có thể làm tăng stress oxy hóa trong cơ thể và ảnh hưởng gián tiếp đến hệ hô hấp. Do đó, không nên bảo quản hoặc hâm nóng lại loại thực phẩm này nhiều lần.
Thứ hai, có một số loại rau củ quả đã cắt. Nhiều người có thói quen cho cà chua, dưa chuột và táo đã cắt đôi vào tủ lạnh để ăn sau. Thoạt nhìn, có thể chỉ thấy sự thay đổi nhỏ về màu sắc, nhưng trên thực tế, thực phẩm đã cắt tiếp xúc với không khí sẽ mất chất dinh dưỡng nhanh hơn và dễ bị nhiễm khuẩn hơn.
Đặc biệt là trong tủ lạnh, nếu không được đậy kín đúng cách, thực phẩm rất dễ bị nhiễm khuẩn chéo. Nhiều người không biết rằng, mặc dù thực phẩm hơi hư có thể không gây khó chịu ngay lập tức, nhưng việc tiêu thụ lâu dài có thể làm tăng gánh nặng cho đường ruột và ảnh hưởng đến sự ổn định của hệ miễn dịch.
Suy giảm chức năng miễn dịch có thể gây áp lực lên các cơ quan như phổi, vốn cần phải chống lại các tác nhân gây hại từ bên ngoài trong thời gian dài.
Hơn nữa, còn có vấn đề rã đông và đông lạnh thịt nhiều lần. Nhiều người có thói quen mua một lượng lớn thịt cùng một lúc, và bao bì không đúng cách dẫn đến việc rã đông và đông lạnh nhiều lần. Mỗi quá trình rã đông đều làm tổn hại cấu trúc tế bào của thịt, giải phóng thêm nước và tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.
Đồng thời, chất béo cũng dễ bị oxy hóa trong quá trình này, tạo ra một số chất không ổn định. Theo một số nghiên cứu về an toàn thực phẩm, thịt đã được đông lạnh nhiều lần (hơn hai lần) sẽ có tổng số lượng vi khuẩn tăng lên đáng kể và giá trị dinh dưỡng giảm đi.
Việc tiêu thụ lâu dài các loại thực phẩm này không chỉ làm tăng gánh nặng cho hệ tiêu hóa mà còn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể của cơ thể, bao gồm cả hệ hô hấp, thông qua các phản ứng viêm mãn tính.
Ngoài ra, còn một loại thực phẩm khác thường bị bỏ qua: thực phẩm chế biến sẵn được bảo quản lâu ngày, chẳng hạn như xúc xích, thịt hun khói và các món hầm. Những thực phẩm này có thể chứa một lượng nitrit hoặc chất bảo quản nhất định trong quá trình sản xuất, và nếu bảo quản trong tủ lạnh quá lâu, các thành phần này có thể tiếp tục biến đổi. Đặc biệt là sau khi mở bao bì, việc tiếp xúc với không khí và sự thay đổi độ ẩm sẽ đẩy nhanh quá trình suy giảm chất lượng.
Mặc dù mối liên hệ giữa việc tiêu thụ lâu dài các loại thực phẩm này và nguy cơ mắc các bệnh về đường hô hấp không phải là mối quan hệ nhân quả trực tiếp, nhưng nhiều nghiên cứu dịch tễ học đã chỉ ra rằng các quần thể có lượng tiêu thụ sản phẩm thịt chế biến cao thực sự có tỷ lệ mắc bệnh phổi cao hơn. Điểm này đã được đề cập nhiều lần trong một số nghiên cứu quy mô lớn.
Theo tôi, những chi tiết này thực chất phản ánh một vấn đề sâu xa hơn: nhiều người hiểu sai về “làm lạnh”.
Nhiều người tin rằng chỉ cần bảo quản thực phẩm trong tủ lạnh, thời gian bảo quản an toàn có thể kéo dài vô thời hạn. Tuy nhiên, trên thực tế, thời gian bảo quản an toàn khác nhau rất nhiều giữa các loại thực phẩm.
Nhìn chung, thực phẩm đã nấu chín không nên để trong tủ lạnh quá 24 giờ, và tối đa là 48 giờ; trái cây và rau củ đã cắt nên được tiêu thụ trong cùng ngày; và thịt sống không nên để trong tủ lạnh quá hai ngày. Những giới hạn thời gian này không phải là tùy tiện, mà là kết luận rút ra từ rất nhiều thử nghiệm về an toàn thực phẩm.
Đồng thời, cũng cần đề cập đến một điểm dễ bị bỏ qua: sự sạch sẽ của chính chiếc tủ lạnh. Nhiều gia đình có tủ lạnh không được vệ sinh kỹ lưỡng trong thời gian dài, tạo điều kiện cho vi khuẩn và nấm mốc tích tụ bên trong.
Trong những trường hợp như vậy, ngay cả thực phẩm tươi sống cũng có thể bị nhiễm khuẩn. Do đó, việc thường xuyên vệ sinh tủ lạnh và giữ cho nó khô ráo, sạch sẽ là một bước quan trọng để giảm thiểu nguy cơ này. Chi tiết này có vẻ không đáng kể, nhưng nó lại có tác động lâu dài đáng kể.
Từ góc độ dữ liệu, một số nghiên cứu về mối quan hệ giữa chế độ ăn uống và sức khỏe cũng cung cấp những hiểu biết sâu sắc. Ví dụ, một nghiên cứu đã phân tích thói quen ăn uống của hơn 80.000 người và phát hiện ra rằng những người thường xuyên tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn và thực phẩm bảo quản trong thời gian dài có các chỉ số viêm mãn tính tăng cao đáng kể. Viêm mãn tính được coi là yếu tố cơ bản quan trọng trong nhiều bệnh tật.
Mặc dù các nghiên cứu như vậy không thể chứng minh trực tiếp rằng một loại thực phẩm cụ thể chắc chắn sẽ gây ra một căn bệnh cụ thể, nhưng chúng có thể cho thấy ảnh hưởng của thói quen lâu dài là có thật. Tất nhiên, vấn đề không thể chỉ đơn giản quy cho một vài loại thực phẩm cụ thể; mà phải xem xét đến toàn bộ thói quen ăn uống.
Việc ăn thức ăn đã được bảo quản trong một thời gian, ngay cả thỉnh thoảng, nhìn chung sẽ không gây ra vấn đề nghiêm trọng nào . Tuy nhiên, nếu nó trở thành thói quen lâu dài, cần phải xem xét lại. Nói cách khác, nguy cơ thường đến từ sự lặp lại, chứ không phải từ một hành động đơn lẻ.
Tóm lại, mặc dù tủ lạnh là công cụ quan trọng trong cuộc sống, nhưng chúng không thể thay thế sự tươi ngon. Khi chúng ta già đi, cơ thể trở nên kém chịu đựng hơn với các tác động từ bên ngoài, nhưng chúng ta lại càng khắt khe hơn về chế độ ăn uống của mình. Do đó, trong cuộc sống hàng ngày, việc giảm lượng thực phẩm đã được bảo quản lâu ngày và lựa chọn nguyên liệu tươi sống càng nhiều càng tốt là một cách đơn giản nhưng hiệu quả để điều chỉnh chế độ ăn uống của chúng ta.
Cuối cùng, một điểm nữa cần nhớ: nếu bạn bị ho dai dẳng, tức ngực hoặc thay đổi cân nặng, đừng chỉ cho rằng đó là do thời tiết hoặc mệt mỏi; hãy đi khám ngay. Nhiều vấn đề có dấu hiệu cảnh báo sớm, nhưng chúng rất dễ bị bỏ qua.
Việc xem xét chi tiết chế độ ăn uống cùng với những thay đổi của cơ thể thường giúp dễ dàng phát hiện vấn đề và cho phép điều chỉnh sớm hơn. Tóm lại, sức khỏe không được quyết định bởi một hoặc hai yếu tố, mà là sự tích lũy dần dần của nhiều chi tiết. Chú ý đến những chi tiết này thiết thực hơn bất cứ điều gì khác.